Nếu bạn thấy Diễn đàn có ích, hãy cùng chia sẻ trên các mạng Xã hội nhé!
Kết quả 1 đến 6 của 6

Chủ đề mới: Cờ tướng - cuộc cải cách phi thường - dấu ấn nghệ thuật đặc sắc của phương Đông

  1. #1
    Ngày tham gia
    Jul 2013
    Đang ở
    HCMC
    Thành viên thứ
    5663
    Bài viết
    305
    Cảm ơn 1,383 lần / 281 bài

    Post Cờ tướng - cuộc cải cách phi thường - dấu ấn nghệ thuật đặc sắc của phương Đông

    Trích lại bài viết từ năm 2006

    PHẦN 1

    Vấn đề tìm ra nguồn gốc cờ Tướng ở châu Á và cờ Vua ở châu Âu cũng đã phải trải qua một quá trình hết sức công phu và gian khổ, vì sự thật thì chỉ có một mà giả thiết thì rất nhiều.
    Nhân dịp năm mới, tác giả nổi tiếng chuyên viết về cờ Tùng Lâm đã gửi tặng độc giả của Bạn Cờ bài viết rất dài và rất lý thú này. Ban biên tập xin cảm ơn tác giả Tùng Lâm và trân trọng giới thiệu đến bạn đọc bài viết này. Chúc tác giả và gia đình một năm mới an khang và thịnh vượng.

    Trong nhiều thế kỷ nối tiếp nhau, người Á Đông cứ việc chơi cờ mà hoàn toàn không để ý cờ Tướng có từ lúc nào. Đến một lúc, trình độ văn minh đã cao, câu hỏi đó bật ra, thì người ta mới chợt giật mình vì sự "đãng trí" của mình và thế là nảy sinh không biết bao cuộc tranh cãi. Không chỉ cãi vã mà còn tranh giành "quyền tác giả" của mỗi loại cờ: "Ai đã phát minh ra cờ Tướng?" Điều đó cũng dễ hiểu, sự tôn vinh rất lớn sẽ thuộc về kẻ khai phá, không chỉ với một cá nhân mà còn đối với cả một dân tộc. Chẳng phải khi người ta viết rằng Colombo là người đầu tiên phát hiện châu Mỹ thì cũng lập tức có ý kiến rằng người Viking ở Bắc Âu làm chuyện đó sớm hơn. Gần đây lại có giả thiết rằng người Trung Hoa đã tới bờ phía Tây châu Mỹ sớm nhất.

    Vấn đề tìm ra nguồn gốc cờ Tướng ở châu Á và cờ Vua ở châu Âu cũng đã phải trải qua một quá trình hết sức công phu và gian khổ, vì sự thật thì chỉ có một mà giả thiết thì rất nhiều.
    Nhiều nhà khoa học châu Âu đã kết hợp công việc khảo cổ và lịch sử của mình để tìm hiểu nguồn gốc của cờ Vua như Thomas Gaida, Willam John, Ducan Forbs... Nhưng trong đó nổi bật một người Đức có tên là Van de Linde (1833 - 1897). Ngay từ nhỏ ông đã yêu thích cờ và cũng ngay từ thuở thiếu niên đã có ý nghĩ cống hiến cuộc đời mình cho việc nghiên cứu lịch sử của cờ.

    Thủy tổ của cờ Tướng, cờ Vua...

    Năm 1874 hai quyển sách có tên "Lịch sử và văn hóa cờ Vua" và "Cờ Vua thế kỷ 16" của ông được xuất bản. Chúng như hai cột mốc lớn về lịch sử trò chơi đặc sắc này. Sau đó 7 năm (1881) những quyển sách khác của ông được tiếp tục xuất bản "Những đoản khúc về nguồn gốc lịch sử sơ khai của cờ Vua" và "Thiên niên kỷ đầu tiên của văn hóa cờ Vua (850 - 1880)".
    Sau khi đọc, nghiên cứu một số tài liệu rời rạc trước đó và tìm hiểu kỹ càng nguồn gốc của môn cờ, Van de Linde viết: "Ở những tài liệu đó, kiến thức thiếu thốn rất nhiều, phần lớn là những câu chuyện tưởng tượng. Lịch sử lâu đời của cờ Vua phần nhiều dựa vào chuyện thần thoại, huyền thoại, rất xa vời với thực tế về sự ra đời của trò chơi này, về con đường dẫn cờ vua đến với các dân tộc phương Đông và phương Tây, về những giai đoạn phát triển đầu tiên".
    Con đường đầy rẫy gian nan nhưng ông tự đặt ra nhiệm vụ cho mình là tìm tòi và phát hiện chính xác nguồn gốc đầu tiên của cờ Vua cổ Ấn Độ, Ba Tư và Ả Rập. Tất cả đều phải mò mẫm từng bước trong khoảng thời gian dài đã lùi vào dĩ vãng, chen lẫn biết bao sự kiện lịch sử phức tạp. Không gian quá rộng và ngôn ngữ các dân tộc quá khác biệt nhau, thậm chí ngôn ngữ của một dân tộc từ những văn bản viết trên đá đầu tiên đến văn bản hiện đại của họ cũng đã thay đổi nhiều.

    Nhờ nhiệt tình cháy bỏng ông đã lôi kéo được sự tham gia của những những nhà chuyên sưu tầm văn hóa cố, các chuyên gia triết học phương Đông mà trong số họ phải kể tới nhà học giả chuyên về chữ Phạn Anbrexter, học giả tiếng Ả Rập Io khan Hindermeister. ông vào được các thư viện xem các bản gốc lớn nhất ở các nhà thờ đạo Hồi, những bản thảo viết tay cực kỳ quý giá cùng những đoạn trích các quy tắc chơi cờ của Al Atli, At Xuly, Al Khakima.
    Trước những sự kiện và tài liệu cực kỳ phong phú sưu tầm được, như một nhà bác học, ông bắt đầu nghiên cứu và đưa ra quan điểm của mình về một loạt vấn đề của lịch sử cờ Vua qua nhiều thế kỷ. Trước hết ông cố gắng tìm hiểu bí mật của sự xuất hiện cờ Vua. ông chỉ ra tính phi thực tế và hoang đường trong ý kiến của Dun can Forbs cho rằng cờ Vua được sáng tạo từ mấy nghìn năm trước công nguyên. ông đã tìm ra từ khi nào xuất hiện Chaturanga và từ đó đi đến kết luận rằng trò chơi này chỉ xuất hiện tại Ấn Độ vào thế kỷ thứ 6 sau công nguyên.

    Rốt cuộc thì nhờ những công trình nghiên cứu khoa học nghiêm túc, người châu Âu đã nhất trí công nhận với nhau những điểm căn bản nhất về cờ Vua:

    • Cờ Vua không phải do người châu Âu phát minh ra mà là do nơi khác phát minh và được du nhập vào châu Âu sớm nhất là vào thế kỷ thứ 10 sau công nguyên.
    • Cờ Vua bắt nguồn từ loại cờ cổ có tên là Chaturanga, được phát minh vào thế kỷ thứ 5 hay thứ 6 sau công nguyên tại Ấn Độ, trên bàn cờ có Vua, các cố vấn và 4 loại binh chủng trong quân đội là kỵ binh, tượng binh, bộ binh và chiến xa.
    • Sang châu Âu, Chaturanga được hoàn chỉnh và cải tiến thành cờ Vua ngày nay.


    Những kết luận rõ ràng, sáng sủa, có nền tảng khoa học vững chắc này đã đặt dấu chấm hết cho những cuộc tranh luận vô bổ. Tất cả các quyển từ điển về cờ của châu Âu, châu Mỹ cũng đều có cùng quan điểm này. Còn việc cải tiến Chaturanga như thế nào để trở thành cờ Vua như ngày nay cùng những thành công và kiếm khuyết của nó, chúng ta sẽ nói tới trong một bài khác.

    Tương truyền rằng một nhà thông thái Ấn Độ phát hành ra trò chơi Chaturanga (là tiền thân của cờ Vua và cờ Tướng ngày nay). Nhà Vua biết được rất khen ngợi và có ý muốn ban thưởng cho con người thông minh tài giỏi kia, bèn cho mà thông thái tự chọn cho mình phần thưởng.
    Nhà thông thái bèn tâu vua thưởng cho mình một số thóc được tính như sau:
    Trên 64 ô cờ thì ô thứ nhất sẽ đặt 1 hạt thóc, ô thứ 2 sẽ đặt số thóc gấp đôi ô thứ nhất tức là 2 hạt, ở ô thứ 3 sẽ đặt gấp đôi ô thứ 2 tức 4 hạt và cứ ô sau đặt gấp đôi ô trước cho tới khi đủ 64 ô.
    - Khanh chỉ cần có thế thôi ư! Nhà vua bèn vui vẻ chuẩn y thưởng ngay theo ý nguyện của nhà thông thái.
    Vị quan phụ trách kho tàng sau khi tính toán, bèn trình lên nhà vua tổng số hạt thóc thưởng ở cả 64 ô là:
    1 8.446.744.073.709.551.615 hạt
    Số thóc này lớn gấp hàng vạn lần toàn bộ số thóc hiện có trong kho của nhà vua.
    Tùng Lâm
    Lần sửa cuối bởi tonetone, ngày 10-02-2014 lúc 07:41 PM.
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------
    Phần mềm cờ tướng bản quyền: Alpha Cat - Bugchess 2018 - Nade chess (Xqms)
    An Thien Tran - Phone: 0934 571 206 - Địa chỉ: 129/5 Đông Bắc, Tân Chánh Hiệp, Q12, Tp. HCM
    Fanpage: https://www.facebook.com/phanmemcotuong
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------

  2. 4 Thành viên cảm ơn tonetone vì bài viết hữu ích.

    amorist (10-01-2014), HoaKimCuong® (10-01-2014), kytoan (10-03-2014), truongbatoanhatinh (10-02-2014)

  3. #2
    Ngày tham gia
    Jul 2013
    Thành viên thứ
    5708
    Bài viết
    165
    Cảm ơn 609 lần / 157 bài
    Mình có nghe qua câu chuyện về cách nhận thưởng thóc này từ hồi học cấp 2 bởi thấy giáo dạy toán. Một ký ức dài đằng đẵng được khơi dậy. :)

  4. 3 Thành viên cảm ơn amorist vì bài viết hữu ích.

    HoaKimCuong® (10-01-2014), tonetone (10-01-2014), truongbatoanhatinh (10-02-2014)

  5. #3
    Ngày tham gia
    Jul 2013
    Đang ở
    HCMC
    Thành viên thứ
    5663
    Bài viết
    305
    Cảm ơn 1,383 lần / 281 bài
    PHẦN 2

    Các mầm mống của cờ Tướng chỉ bắt đầu xuất hiện ở Trung Quốc vào thế kỷ thứ 8, thứ 9 tức là sau Chaturanga tới hơn 200, 300 năm...
    Đối với cờ Tướng thì câu chuyện phức tạp hơn nhiều.
    Người châu Á nói chung và người Trung Hoa với lòng tự hào văn hóa phương Đông của mình, với ý nghĩ rằng quốc gia họ trung tâm, đã nhất mực khẳng định rằng cờ Tướng là sản phẩm của riêng Trung Quốc, không có nguồn gốc hay dính dáng gì tới bất cứ loại cờ nào khác trên thế giới. Trong một thời gian dài không có sự nghiên cứu tìm hiểu, họ phỏng đoán một cách mơ hồ rằng cờ Tướng ra đời trước công nguyên và luôn lẫn lộn giữa cờ Vây và cờ Tướng, bằng cách dựa theo các dã sử và truyền thuyết.
    Cho đến cuối thế kỷ 20, khi câu hỏi trên được đặt ra nghiêm túc, nhất là khi cờ Vua được du nhập vào Trung Quốc khá mạnh, người Trung Quốc mới thật sự cầu thị, chú tâm khảo cứu đi ngược thời gian tìm ra chân lý. Đến lúc đó họ mới giật mình trước một loạt sự việc khá hiển nhiên rằng: các mầm mống của cờ Tướng chỉ bắt đầu xuất hiện ở Trung Quốc vào thế kỷ thứ 8, thứ 9 tức là sau Chaturanga tới hơn 200, 300 năm. Theo các bức tranh cổ vẽ về đề tài đánh cờ hay các hình họa trên đồ gốm sứ thì dạng cờ Tướng ban đầu có 64 ô vuông đen trắng giống hệt dạng Chaturanga. Trung Quốc không có voi, sao trong cờ lại có hai quân Tượng (có lẽ do sự khác thường này mà người Trung Hoa đặt tên cho cờ này là Tượng kỳ)?
    Chưa hết, cái gọi là cờ Tướng thời kỳ đầu có đủ 6 quân, có Tượng có Mã có Xe xếp đặt ở các vị trí không khác Chaturanga là mấy và đáng chú ý là hoàn toàn không có quân Pháo. Quân Pháo mãi sau này mới ra đời. Như vậy đó là cái gì nếu không phải chính là Chaturanga của Ấn Độ nhập vào qua con đường giao lưu buôn bán, "con đường tơ lụa", con đường thỉnh kinh của đạo Phật mà vào đời nhà Đương là cực thịnh, và cũng có thể bằng nhiều con đường khác nữa.
    Vả lại nếu cờ Vây được chính người Trung Hoa phát minh tới hơn 4000 năm trước mà còn được ghi chép hết sức rõ ràng do ai sáng tạo ra, ai có công truyền bá, cách chơi, lệ luật ra sao, ý nghĩa bàn cờ, các quân thế nào với tên họ rành mạch như ta đã biết (xin xem quyển "Đặc điểm các loại cờ") thì tại sao đối với cờ Tướng người Trung Hoa lại mù mờ quá vậy, sử sách cũng chẳng thấy nói tới, tên tuổi cũng không nốt!!? Chính từ sự mập mờ này là minh chứng rõ rệt nhất cho thấy loại cờ làm nền tảng cho cờ tướng Trung Hoa ngày nay hoàn toàn không phải do người Trung Hoa sáng tạo ra.
    Thế thì rõ ràng là chỉ có từ ngoài nhập vào mà thôi. Mà nhập từ đâu? Rốt cuộc cũng chỉ có một giả thuyết được chấp nhận duy nhất là từ Chaturanga của Ấn Độ.
    Chính nhà "Trung Quốc học" Peter Banasak, sau một quá trình nghiên cứu độc lập, trên cơ sở các tư liệu gốc thời trung cổ cũng đã rút ra kết luận rằng cờ Tướng xuất hiện tại Trung Quốc không sớm hơn thế kỷ thứ 8.
    Như thế rõ ràng tiền thân của cờ Tướng chính là từ Chaturanga ở Ấn Độ. Điều đó cho phép kết luận rằng cờ Vua và cờ Tướng có cùng một gốc. Tuy về hình thức có khác nhau nhưng từ số lượng quân, tên hầu hết các quân, cách bố trí, mục đích ván cờ là tiêu diệt được quân chủ chốt và thể thức chơi là rất nhiều điểm tương đồng, thời gian xuất hiện cũng khá trùng khớp nhau. Riêng hai loại cờ này tuy khá giống nhau như thế nhưng lại khác xa tất cả các loại cờ khác. Cờ Vua và cờ Tướng chính là hai anh em cùng trong một gia (tỉnh), cùng sinh ra từ châu Á. Nói một cách khác cả bộ ba cờ cờ Vua, cờ Tướng, cờ Vây hiện đang được chơi trên khắp thế giới đều được phát minh từ Á châu, chỉ khác một chút là một loại từ Trung Quốc còn hai loại kia là từ Ấn Độ.
    Từ chân lý đã được xác lập này, ta mới có thể bàn tiếp dần những chuyện khác liên quan tới cờ Vua và cờ Tướng. Vấn đề này đã được đề cập phần nào trong loạt bài đăng trong các quyển "Cờ Tướng - sự tích, thú chơi, giai thoại" và "100 câu hỏi đáp về cờ" đã xuất bản, nhưng lần này xin trình bày đầy đủ, kỹ càng và có hệ thống hơn.
    Tùng Lâm
    Lần sửa cuối bởi tonetone, ngày 10-01-2014 lúc 11:08 PM.
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------
    Phần mềm cờ tướng bản quyền: Alpha Cat - Bugchess 2018 - Nade chess (Xqms)
    An Thien Tran - Phone: 0934 571 206 - Địa chỉ: 129/5 Đông Bắc, Tân Chánh Hiệp, Q12, Tp. HCM
    Fanpage: https://www.facebook.com/phanmemcotuong
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------

  6. 4 Thành viên cảm ơn tonetone vì bài viết hữu ích.

    amorist (10-01-2014), HoaKimCuong® (10-01-2014), kytoan (10-03-2014), truongbatoanhatinh (10-02-2014)

  7. #4
    Ngày tham gia
    Jul 2013
    Đang ở
    HCMC
    Thành viên thứ
    5663
    Bài viết
    305
    Cảm ơn 1,383 lần / 281 bài
    PHẦN 3

    Việc cải cách cờ Tướng diễn ra rất thành công và hoàn chỉnh tới mức ngót một nghìn năm qua nó hoàn toàn ổn định, không có thêm bất kỳ sự thay đổi nào trên bàn cờ, trong khi trong suốt thời gian đó, cờ Vua đã phải trải qua rất nhiều cải tiến mới có được cờ Vua như bây giờ


    Khi Chaturanga tới được Trung Quốc thì người Trung Hoa vừa chơi vừa ngẫm nghĩ: rằng hay thì thật là hay nhưng lại quá lạ lẫm và có cái gì đó có vẻ "không ổn" đối với một đất nước Khổng giáo theo khuôn phép "trung quân ái quốc", trên dưới nghiêm ngặt, con người sống theo đạo lý phương đông "nhân nghĩa trí dũng". Việc trên mỗi bàn cờ có một vị vua, vạn bàn cờ có vạn vị vua mà từ người lớn tới trẻ con, từ kẻ giàu tới kẻ hèn cứ thi nhau rượt đuổi để chém chết vua. Trước khi nhấc vua ra khỏi bàn người ta còn đập một cái "chát" nảy lửa lên đầu vua rồi nhìn vua nằm chết lăn quay mà phá ra cười hể hả. Tất cả những điều đó không chỉ động chạm tới phép "kỵ húy" mà còn là một sự ngỗ ngược, phạm thượng công khai và biết đâu từ đó sẽ nảy ra ý đồ phản nghịch của những "loạn thần tặc tử".

    Không thể để một loại cờ "ngoại" làm bại hoại "luân thường đạo lý" như thế. Nhưng nói cho cùng thì loại cờ mới lại rất hay, ai cũng thích chơi, dẫu có ngăn cấm thì vẫn còn khối kẻ chơi lén lút.

    Các đại thần bèn đi tới quyết định: vẫn để chơi nhưng phải thay đổi triệt để, phải xoá tan những dấu vết kích động sự "phản nghịch", phải Trung Hoa hóa cờ này về mọi phương diện, biến của ngoại thành của nội. Ở một đất nước như Trung Hoa thì ý của bề trên được coi như "thánh chỉ", thần dân chỉ có việc nhất nhất tuân theo chứ không còn bàn cãi gì thêm. Cuộc cải cách cờ Tướng được thần dân chấp hành răm rắp. Điều đó giải thích tại sao việc cải cách cờ Tướng diễn ra rất thành công và hoàn chỉnh tới mức ngót một nghìn năm qua nó hoàn toàn ổn định, không có thêm bất kỳ sự thay đổi nào trên bàn cờ, trong khi trong suốt thời gian đó, cờ Vua đã phải trải qua rất nhiều cải tiến mới có được cờ Vua như bây giờ.

    Trước tiên họ "làm phép" để biến "vị thiên tử" thành một "tướng quân" nhằm chấn dứt sự "mang tiếng" tệ hại nhất. Đã thành Tướng rồi thì thiên hạ tha hồ mà chém giết. Ở đất nước này trận chiến nào mà chẳng có tướng rơi đầu dưới gươm. Thật là một sáng kiến hết sức khôn ngoan để tránh tiếng, không ảnh hưởng gì tới "đương kim thánh thượng". Nhưng về thực chất thì đó vẫn là vua, ta phân tích kỹ ở phần sau.

    Thế nhưng người Trung Hoa không dừng lại ở chuyện rất chi là "hình thức" ấy mà họ quyết tâm cải tiến cả phần nội dung. Họ không quan niệm cờ là một bãi chiến trường như cờ Vua được, hai bên phải là hai quốc gia giao chiến. Cuộc chiến ở Trung Quốc thường là giữa các quốc gia như Hán, Sở, Tề, Yên, Tần, Triệu... Đã là quốc gia thì phải có biên cương phân định rạch ròi. Thế là sông (từc "hà") ra đời. Mỗi quốc gia phải có thành quách, cung cấm, thế là cửu cung được hình thành. Việc sắp xếp thế nào để phải tạo ra sự cân đối, có ngôi độc tôn. Tới đây một bước ngoặt rất quan trọng đã được những bộ óc thông minh phi thường phương Đông táo bạo đề xướng: xóa bỏ hoàn toàn việc sử dụng các ô đen trắng xen kẽ nhau và việc đặt các quân vào 64 ô này. Thay vì các ô người ta chuyển sang đặt quân trên đường kẻ. Có như thế mới đáp ứng được các tiêu chí trên.

    Sự thay đổi này mang lại hai ý nghĩa vô cùng quan trọng: Thứ nhất, tạo ra sự đối xứng, với trung tâm là "tướng" mà được ngầm hiểu đó chính là vua. Vua phải ở trung tâm, là ngôi độc tôn, phải ở trong cung cấm. Hai bên là hai cận thần (Sĩ phò tá). Bộ ba này không bao giờ được phép rời bỏ cung cấm theo quan điểm "nước một ngày không thể không có vua". Khác hẳn với Chaturanga là vua có thể chạy lông nhông sang cả bên trận địa đối phương. Tên là quân Tướng nhưng thực chất là Vua một trăm phần trăm (nên có thể nói cờ Tướng đúng ra phải gọi là cờ Vua, còn cờ Vua thì cứ xem cách hoạt động của vua trên bàn cờ thì nên gọi là cờ Tướng mới chính xác).

    Tiếp theo là hai con Tượng (voi) cũng thuộc đội vệ binh vừa làm nhiệm vụ bảo vệ, vừa phòng thủ từ xa, nhưng không được sang bên trận địa đối phương vì người ta nhận ra rằng nếu chỉ có hai anh Sĩ "trói gà không chặt" bảo vệ vua thì vua dễ chết như chơi. Kế đến là đội quân dã chiến gồm kỵ binh và xa trượng. Nhìn vào ta thấy đó là cả một triều đình hoàn chỉnh: có thành cao hào sâu, có cung cấm, có bá quan văn võ xếp hàng đối xứng chầu hai bên, có các binh chủng quan trọng nhất, theo đúng sự cân đối trong mọi cấu trúc của Trung Hoa.

    Thế nhưng ngay lập từc một vấn đề không nhỏ xuất hiện: nếu ở Chaturanga với mỗi hàng 8 ô thì 16 quân bố trí thành 2 hàng vừa vặn và đẹp đẽ. Còn ở đây, nếu một hàng đã chiếm mất 9 quân, thì 7 quân còn lại sẽ bố trí ra sao để vẫn giữ được sự cân đối? Quả là nan giải với số 7 lẻ, nhưng rốt cuộc cũng được người Trung Hoa giải quyết trọn vẹn, tài tình: Trước tiên người Trung Hoa đã biết thoát khỏi "khuôn phép" của Chaturanga là cứ phải bố trí hai hàng quân liền kế nhau. Theo họ cách bố trí như thế là khiên cưỡng, làm cho toàn bộ các quân đứng phía sau bị "đóng băng" rất khó "cựa quậy", mà theo binh pháp Tôn Tử của Trung Hoa, đây là điều tối kỵ. Với phép dụng binh biến hóa theo "Bát quái trận đồ" thì tất cả các cửa đều phải liên thông, tạo ra sự biến hoá khôn lường, cực kỳ linh động. Ở đây có sự vận dụng tư tưởng của binh pháp Trung Hoa để giải quyết việc cải cách Chaturanga.

    Trước hết, họ giảm 7 quân Tốt còn có 5 và dứt khoát đẩy hẳn Tốt lên sát biên giới theo quan niệm "lính trấn biên ải" đồng thời chúng trở thành lực lượng xung kích vượt trường giang tràn sang đất địch. Với 5 Tốt đứng cách đều ở 9 đường dọc, xem ra cân đối, hài hòa biết bao. Cũng từng có người giải thích việc sử dụng 5 Tốt là do xưa kia người ta tổ chức lính thành nhóm 5 một. Cách giải thích này hoàn toàn không thoả đáng vì mỗi thời một khác: có thời người ta bố trí theo kiểu "tam tam" tức là 3 lính thành một nhóm, có thời người ta lại bố trí 12 lính thành một cơ đội (như tiểu đội bộ binh hiện đại). Việc bố trí năm Tốt trên bàn cờ chủ yếu là do cấu trúc của bàn cờ quyết định.

    Như thế 14 quân đã được bố trí xong, còn lại 2 quân. Như thế là tên các quân cờ theo như tên của Chaturanga, nào là Vua (Tướng), Cố vấn (Sĩ), Tượng binh, Kỳ binh, Chiến xa, Bộ binh thế là hết rồi. Hai quân còn lại sẽ có tên gì đây. Rõ ràng là trên bàn cờ Chaturanga được Trung Hoa hóa hai quân này sẽ phải có tên hoàn toàn mới lạ. Những bộ óc kiệt xuất của đất nước này, sau nhiều suy nghĩ đã nảy ra một ý tưởng mang tính đột phá cực cao: sáng tạo ra quân Pháo. Quân cờ thần diệu này sẽ là cốt lõi và tinh hoa của cờ Tướng. Nó đưa cờ Tướng tới một địa vị vẻ vang không ngờ, cho đến tận ngày nay, tất cả những học giả phương Tây khi nghiên cứu về văn hoá Trung hoa khi nghiên cứu tới cờ Tướng thì thảy đều vô cùng kinh ngạc và khâm phục trước cặp Pháo thần tình, độc đáo với những tính năng phi thường, cách đi và bắt quân diệu ảo của nó. Chính cặp Pháo đã làm cho cờ Tướng khác xa cờ Vua và vượt lên một bậc rất cao so với Chaturanga cổ xưa vốn dĩ khá chậm chạp và còn nhiều ách tắc. Vâng, sau ngót nghìn năm tồn tại, một kết luận chắc nịch đã được đúc kết "Pháo là linh hồn của cờ Tướng". Người châu Âu cũng đã sử dụng pháo trên chiến trường rất lâu, nhưng những bộ óc thông minh bậc nhất châu Âu chưa hề nghĩ tới phương án đưa Pháo vào bàn cờ.

    Nước đi của Pháo mới lạ lùng và thú vị làm sao: tiến lùi ngang dọc y như Xe, nhưng đến khi khai hỏa thì chúng như một dàn hỏa tiễn bắn lên không trung theo hình cầu vồng rồi "rót" xuống đầu đối phương. Như thế chính người phương Đông đã biến bàn cờ chỉ có hai chiều (mặt phẳng) thành bàn cờ có ba chiều (có cả chiều cao) tức là từ "diện tích" trở thành "không gian". Cũng có nghĩa là cuộc giao chiến không chỉ ở mặt đất như Chaturanga hay ở Vua mà còn ở cả trên không trung nữa (như tên lửa mang đầu đạn vậy).

    Chính là cờ Tướng chứ không phải loại cờ nào khác nhờ những đòn đánh Pháo mà trở nên cực kỳ sinh động, hấp dẫn, với những ý tưởng tấn công hay hiệp đồng tấn công táo bạo, bay bổng đến mức không ngờ. Cặp Pháo được đặt ở hai vị trí lý tưởng: đi ngang hay đi dọc đều thông suốt và đều phát huy "hỏa lực", tới mức tối đa, mà Đương đầu Pháo được coi là trận "xáp lá cà" hấp dẫn bậc nhất. Pháo là tinh túy của cờ Tướng tới mức từ cổ chí kim, tất cả các tác phẩm kinh điển của Tượng kỳ không có quyển nào là không đề cập tới những đòn đánh Pháo, từ Quất Trung Bí, Mai Hoa Phổ cho tới Bách Cục Tượng Kỳ Phổ, Phản Mai Hoa... cho tới tận thời kỳ đương đại, những quyển sách chuyên về Pháo vẫn chiếm đại đa số trong kho tàng lý luận và thực tiễn cờ Tướng.


    Pháo là tinh túy của cờ Tướng


    Người ta đã đổ không biết bao nhiêu giấy mực và công sức để nghiên cứu những đòn đánh Pháo từ khai cuộc, trung cuộc tới tàn cuộc. Có tới hàng chục, thậm chí ngót trăm thế trận của Pháo, tử đơn Pháo tới đôi Pháo, Pháo tấn công, Pháo phòng thủ, Pháo kẹp quân, Pháo ngáng đường đối phương, Pháo cản Mã, Pháo giơ lưng đổ đòn cho những nước chiếu tướng chết người, ở tàn cuộc Pháo hợp với những anh Sĩ "thư lại" ngay tại hoàng cung của mình hoàn toàn có thể tiêu diệt Tướng đối phương ở xa tít mù trong cung bên kia. Pháo có thể phát hỏa ngay khi cuộc cờ mở màn mà cũng có thể lẳng lặng chui vào góc kín nằm chờ thời cơ hay chơi đòn độc cùng Xe thực hiện nước "chiếu rút" kinh hoàng. Những nước chiếu rút lặp đi lặp lại như thế chẳng khác nào chiếc cối xay lần lượt nghiền nát lực lượng đối thủ... Còn có những thế trận Pháo được đặt tên như Uyên ương Pháo, Quy bối Pháo, Thiên phong Pháo... biết bao hấp dẫn và đồng thời cũng mở ra những cuộc tranh luận không ngớt về tính nghệ thuật, điểm mạnh điểm yếu, cái hay cái dở của từng thế trận, cho đến nay cuộc tranh luận vẫn không hề ngừng.

    Cứ nhìn vào bàn cờ Tướng và bàn cờ Vua ta sẽ thấy cách bố trí ba lớp quân ở toàn trận địa của cờ Tướng thật là sinh động, có tầng có lớp và mang ý nghĩa rất rõ rệt. Trong khi Tướng được bảo vệ bằng ba vòng vững chắc thì việc công kích đối phương cũng rất thông suốt. Không phải tất cả các quân đều được phép xông sang đất địch như cờ Vua mà là có kẻ được xông ra chiến trận, có người phải luôn ở nhà. Mỗi một quân được xác định một vai trò dứt khoát và bình ổn từ đầu cho tới cuối ván cờ, không có những biến động như kiểu được "phong cấp" ở cờ vua và cũng rất ít những ngoại lệ cần phải ghi nhớ. Các quân đều cơ động, thoáng đãng, ngay ở khai cuộc cũ nó đã có tới hàng chục nước ra quân linh hoạt, thậm chí hai bên có thể bắn phá tiêu diệt nhau ngay, không quân nào "chèn ép" quân nào. Việc mất mát một vài Tốt ngay từ đầu cũng không thành một "thảm họa" như trong cờ vua. Cờ tướng mang đậm tính cách và quan niệm về chiến cuộc của người phương Đông.

    Tùng Lâm
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------
    Phần mềm cờ tướng bản quyền: Alpha Cat - Bugchess 2018 - Nade chess (Xqms)
    An Thien Tran - Phone: 0934 571 206 - Địa chỉ: 129/5 Đông Bắc, Tân Chánh Hiệp, Q12, Tp. HCM
    Fanpage: https://www.facebook.com/phanmemcotuong
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------

  8. 3 Thành viên cảm ơn tonetone vì bài viết hữu ích.

    HoaKimCuong® (10-01-2014), kytoan (10-03-2014), truongbatoanhatinh (10-02-2014)

  9. #5
    Ngày tham gia
    Jul 2013
    Đang ở
    HCMC
    Thành viên thứ
    5663
    Bài viết
    305
    Cảm ơn 1,383 lần / 281 bài
    PHẦN 4

    Ở đây cũng có một việc chúng ta không thể không nhắc tới: Vì sao ở Chaturanga những quân cờ có hình khối còn ở cờ Tướng là những quân tròn bẹt đồng nhất. Ở Chaturanga mỗi một quân cờ là một hình tượng sinh động hẳn hoi như Vua cao nhất, đội vương miện, kỵ binh có hình một con tuấn mã... còn ở cờ tướng quân nào cũng như quân nào, chỉ có tên quân là khác nhau lại được viết bằng chữ Trung Quốc. Phải chăng trong lúc có những cải cách đột phá tuyệt vời trên thì chuyện này là một bước thụt lùi đáng kể? Vâng, ngày nay nhìn lại thì quả đây là một bước thụt lùi, bởi vậy gần đây, ngày càng có nhiều ý kiến đề nghị cải cách hình dáng các quân cờ Tướng và trên thực tế người ta đã đưa ra những phác thảo của những bộ quân mới, thậm chí trong một vài giải quốc tế người ta đã thử nghiệm đưa vào các quân cờ Tướng bằng hình tượng thay cho quân chỉ có chữ viết, nhất là khi cờ Tướng được chơi ở những nước không sử dụng tiếng Hoa. Việc cờ tướng dùng chữ Hoa cũng là lý do chính khiến cờ Tướng không được phổ biến rộng rãi. Những người ở châu Âu, châu Mỹ nhìn lên bàn cờ tướng chỉ thấy những chữ loằng ngoằng na ná nhau, khó phân biệt được đâu là Xe, đâu là Pháo. Điều đó đã làm họ nản lòng ngay từ đầu. Trong lúc đó bàn cờ Vua lại quá đẹp đẽ, chỉ cần liếc qua là biết ngay đâu là đức vua, đâu là bà Hoàng hậu, đâu là chàng kỵ sĩ và đâu là anh lính trơn. Chính vì vậy cờ vua đi tới đâu là thu hút, chinh phục người chơi tới đó, nhất là lớp trẻ. Ngay từ đầu họ đã thật sự bị cuốn hút bằng hình tượng mỹ thuật, sinh động của các quân cờ.

    Tuy nhiên, nếu ta đứng về góc nhìn của người Trung Hoa từ thời xưa thì ta sẽ dễ dàng cảm thông được việc hình thành các quân cờ như thế cho tới nay: trước tiên việc thuộc lòng 7 chữ cái đối với họ là điều hoàn toàn không có gì khó khăn, vì đó là tiếng mẹ đẻ của họ. Muốn "thoát nạn mù chữ" họ phải học thuộc lòng hàng mấy nghìn chữ, chứ 5, 7 chữ thì thấm tháp gì. Hơn nữa, chữ Trung Quốc là chữ tượng hình chứ không phải các ký hiệu như chữ la tinh a, b, c... của chúng ta. Nhìn vào quân Xe ta thấy đúng là hình chiếc xe có hai bánh hai bên, chữ Tượng nom giống con voi, chữ Mã giống hình con ngựa, chữ Sĩ giống hình một vị quan đội chiếc mũ cách chuồn...

    Xuất phát từ lòng tự tôn về ngôn ngữ và văn hóa của người Trung Hoa. Người ta muốn cờ Tướng là sản phẩm của họ chứ không phải do bắt chước hay sao chép của ai cả. Việc tốt nhất để chứng minh điều này là "ngôn ngữ hoá" quân cờ.
    Nhưng điều thứ hai còn quan trọng hơn, đó là là điều kiện kinh tế: một bộ cờ kiếu như Chaturanga hay cờ Vua châu Âu là khá đắt tiền (hồi đó chưa có các loại nhựa rẻ để làm quân như bây giờ) trong lúc kinh tế còn đang rất kém phát triển so với châu Âu. Việc một bộ cờ đồng nhất, gọn nhẹ, dễ mang đi lại, dễ thay thế quân, tiện dụng mọi mặt mới phù hợp với phần đông người Trung Hoa bình dân như "anh kéo xe, chị bán tương", luôn sống trong sự cùng khổ vì chiến tranh liên miền, kinh tế lạc hậu. Vả lại trước cờ tướng đã có cờ vây, quân cờ vây cứ chằn chặn như nhau, người Trung Quốc cứ học theo cách làm quân theo kiểu cờ vây như thế cũng thật là tiện. Cờ Tướng không phải là một trò chơi sang trọng như cờ vua (hiện nay vẫn thế). Muốn tạo ra một bàn cờ tướng cũng cực kỳ đơn giản: chỉ cần lấy que vạch xuống nền đất hay lấy gạch vẽ ngay xuống nền thế là có bàn cờ ngay, trong lúc đó muốn tạo ra được một bàn cờ vua với 64 ô đen trắng xen kẽ thì phải công phu, rắc rối hơn nhiều (có lẽ vì thế người chơi cờ Tướng có thói quen ngồi xổm, khác nhiều so với thói quen ngồi bàn của người chơi cờ Vua).
    Tùng Lâm
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------
    Phần mềm cờ tướng bản quyền: Alpha Cat - Bugchess 2018 - Nade chess (Xqms)
    An Thien Tran - Phone: 0934 571 206 - Địa chỉ: 129/5 Đông Bắc, Tân Chánh Hiệp, Q12, Tp. HCM
    Fanpage: https://www.facebook.com/phanmemcotuong
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------

  10. Các thành viên đã cảm ơn tonetone vì bài viết hữu ích này:

    kytoan (10-09-2014)

  11. #6
    Ngày tham gia
    Jul 2013
    Đang ở
    HCMC
    Thành viên thứ
    5663
    Bài viết
    305
    Cảm ơn 1,383 lần / 281 bài
    PHẦN 5

    Bây giờ ta nói tới ý nghĩa quan trọng thứ hai trong việc thay đổi cấu trúc bàn cờ: Trước tiên, nó tạo ra một không gian rộng lớn hơn Chaturanga rất nhiều. Từ diện tích đi quân 64 ô của Chaturanga đã tăng lên tới 90 điểm trong cờ Tướng. Như thế cộng với 26 điểm nhiều hơn, cờ Tướng đã giải phóng được toàn bộ năng lực của mỗi quân cờ, từ đó tạo ra được vô số những đòn chiến thuật ngoạn mục. Chuyện đảo ngược tình thế, từ cửa "tử" sang cửa "sinh", những trận "bối thủy" kiểu Hàn Tín dụng binh thường xuyên nảy sinh trên bàn cờ Tướng, gây bất ngờ và hứng thú vô tận cho những người yêu thích.



    Cờ Tướng có bàn cờ lớn hơn và các quân cờ thoáng hơn cờ Vua

    Cũng nhờ như thế mà không gian của từng quân một (trừ Tướng và Sĩ) được mở rộng, sự linh hoạt, năng động của chúng tăng lên rất nhiều. Cứ lấy ngay quân Xe của hai hoại cờ làm thí dụ: Xe của cờ Tướng cực kỳ linh hoạt ngay từ những nước đầu, còn Xe trong cờ Vua hầu như kẹt cứng, mãi đến trung cuộc may ra mới xuất hiện, khi xuất hiện rồi cũng phải chờ tới gần tàn cuộc mới phát huy tác dụng bởi còn bị những hàng tốt dày đặc của cả hai bên cản lối, chỉ trừ khi nào mở được "đường thông" thì mới lò dò lên chiến đấu, ấy là còn may mà có nước nhập thành, chứ nếu không có "nhập thành" thì Xe cờ Vua còn bị "khoá chặt" lâu hơn nữa.
    Nhưng trước tiên phải nói tới sự khác biệt rất lớn ở khu vực trung tâm bàn cờ: Nếu trong Chaturanga, khu trung tâm thường xuyên bị chốt chặt và bịt kín bởi đây là khu vực trọng yếu "một người giữ ải, muôn người khó qua", nên bên nào ngay từ khai cuộc cũng vội vội vàng vàng đưa các Tốt lên chiếm lấy trung tâm (cho mãi tới nay, bất kỳ bài học đầu tiên nào về cờ Vua, các trò đều được thầy giáo huấn "điều tối quan trọng là giành cho được khu trung tâm"). Khi trung tâm đã bị cả hai bên phong tỏa thì các nước đi tiếp theo gặp không ít khó khăn, bởi phải đi theo "đường vòng". Còn như muốn đột phá trung tâm, tạo ra các đường mở ở các cột d và e thì buộc bạn phải tính toán nát óc, dám "chịu chơi" với những đòn thí quân táo bạo. Cũng đã có những lý thuyết về việc chịu nhường trung tâm cho đối phương để đổi lấy "temp" nhằm triển khai quân ở cánh, nhưng cách chơi này đòi hỏi sự chuẩn xác rất cao, nó như con dao hai lưỡi, dễ "dứt tay" như chơi.
    Nhưng ở cờ tướng do cấu trúc bàn cờ đã được triệt để thay đổi nên trung tâm trở nên thông thoáng hẳn. Nhờ đó những cuộc chiến đẹp mắt ngay từ đầu hoàn toàn có thể nổ ra ngay tại trung tâm. Đó là thế trận "Đương đầu Pháo" lừng danh thiên hạ: hai bên cùng kéo ngay Pháo vào lộ giữa và sẵn sàng nhả đạn tiêu diệt đối phương. Đòn "Quy bối Pháo" (lùi Pháo về sau lưng) hay "Pháo ngọa tâm" cũng có thể đột phá trung tâm ngay từ lúc mở cờ. Đó chẳng khác nào những quả bộc phá cảm tử mở toang "hàng rào dây thép gai" tạo đột phá khẩu để quân ta tiếp tục ào ạt xông lên. Trung tâm trong cờ Tướng thoáng một cách tự nhiên còn do "cửu cung" của hai bên đã được định vị ngay chính giữa: Tướng, Sĩ và Tượng đều không tham gia gì vào chuyện chiếm trung tâm, mà đứng trước cửu cung chỉ có một Tốt ở lộ 5, nên khi mỗi bên tiêu diệt được Tốt này rồi thì trận địa trung tâm trở nên sôi động hơn bao giờ hết.
    Thực ra việc phòng thủ trung tâm khi một bên chủ công còn bên kia phòng thủ cũng đã được đề cập tới khá sâu trong thế trận không kém lừng danh "Bình phong Mã đối Pháo đầu". Tuy nhiên thế trận này sau đó cũng biến hóa ngay, chứ không bị tắc tị như trong Chaturanga hay cờ Vua khi các Tốt đứng dày đặc liền kề nhau ghim chặt khu vực này. Ngay từ đầu trận, trong cờ Tướng không từ một quân nào là không thể tham gia vào trận đánh trung tâm: Mã có thể lên trung tâm theo thế trận "tả Mã bàn hà", "Mã đầu Pháo đội", Tốt có thể đẩy lên mặt đối mặt với Tốt đối phương, Xe có thể "tuần hà" hay "quá hà" còn Pháo thì khỏi phải nói.
    Tuy nhiên việc công kích ngay phần ra quân của cờ tướng không chỉ dừng lại ở trung tâm mà còn có thêm hai đường lộ rất quan trọng nữa là lộ 2 và lộ 8. Đây là 2 "cột mở" có sẵn ngay từ đầu chứ không phải như ở Chaturanga hay cờ Vua, việc tạo được cột mở phải trải qua không ít hy sinh mất mát. Chính hai cột mở thông thống này cũng là hai chiến địa không kém phần "mịt mù khói lửa", bởi đây chính là 2 cột đặt cặp Pháo. Ta hãy dừng lại một chút ở đây để bình luận về vị trí đặt Pháo của cờ tướng.
    Từng có người đặt câu hỏi: "Tại sao Pháo không được đặt ở ngay vị trí tuần hà?" Thật ra vị trí ấy sẽ rất dở vì dù có bình Pháo sang vị trí nào thì cũng chẳng có hiệu quả nào đáng kể, không chỉ làm cản bước tiến của Tốt mình mà hơn nữa chỉ cần đối phương đẩy Tốt lên thì Pháo phải lập tức "co cẳng chạy" ngay. Vả lại xét về mặt hình học, Pháo của hai bên mà nằm "sát sàn sạt" nhau như thế là phi lý, bởi ta đã biết trong quân sự thì phải "bộ binh tiến trước, bác đồng phục sau". Lại có người bàn "Sao không đặt Pháo xuống thấp một nước?" Rõ ràng phương án này cũng không ổn vì như thế vô tình Pháo lại khoá chặt đường của Mã và Xe của bên mình. Vậy Pháo có thể đặt vào lộ 4 và lộ 6 chăng? Cũng không được nốt, vì "cửu cung" đã quá chật hẹp rồi, lại còn nghễu nghênh 2 khẩu Pháo vào đấy nữa thì thật là vô duyên, vả lại nếu một bên nóng máu lại nhả đạn vào cung ngay tứ phút đầu thì chẳng hóa ra phi lý tới mức chưa kịp động binh mà thành thì đã tan hoang, cả hai "quân sư" Sĩ đã mất đầu ư?" Bạn có nghĩ ra được bất cứ một vị trí nào khác để đặt 2 quân Pháo không? Rốt cuộc thì vị trí Pháo như chúng ta vẫn chơi ngày nay là hợp lý nhất, chuẩn xác nhất, lý tưởng nhất, bởi Pháo muốn tấn công thì phải có "ngòi" và không gì tốt hơn là khi bình Pháo thì lập tức đã có 5 quân Tốt đứng sẵn tự nguyện làm "ngòi" cho nó. Như thế ngay từ đầu, lộ 2 và lộ 8 cũng sẽ là nơi giao tranh sớm nếu một bên quyết thí Pháo để diệt Mã đối phương. Còn khi Pháo đã được kẻo khỏi 2 lộ này thì Xe được xuất và hoàn toàn có thể lên tuần hà hay quá hà hoặc thậm chí thọc rất sâu sang trận tít bên trận địa đối phương để khóa chặt Mã và Xe đối thủ nếu đối thủ không chịu sớm dàn quân. Các nước trực xa (và kể cả hoành xa) đều là thủ thuật nhanh chóng tận dụng hai cột mở sẵn này để kiềm chế và trấn áp đối phương. Đó là chưa nói lộ 4 và lộ 6 trong cờ Tướng do không có Tốt nào đứng chắn đường như trong cờ vua nên cũng thông thống, không phải mở đường vất vả. Các nhà chiến lược cờ tướng cũng đã tận dụng ưu thế này để chơi các trận "quá cung" rất thành công. Như vậy với việc bố trí 5 Tốt cách đều nhau, trận địa hai bên có tới 4 đường mở sẵn thông suốt giúp cho Pháo Mã Xe tha hồ tung hoành. Nếu bạn đã từng chơi 2 loại cờ hoặc chí ít đã có lần tìm hiểu về cờ vua thì sẽ thấy rất rõ: sự năng động của cờ tướng lớn hơn rất nhiều. Điều đó cũng góp phần giải thích tại sao cờ tướng lại có được nhiều đòn chiến thuật và biến hóa khôn lường đến thế. Điều này cũng phù hợp với tính cách của người phương Đông. Với một ván cờ mà các đòn phép được tung ra liên tục (chứ không quá suy tính về chiến lược như ở cờ vua hay cờ vây) thì thời gian một ván cờ thường là ngắn hơn so với các loại kia. Chơi một ván cờ ngắn bao giờ cũng thích hơn là chơi một ván cờ lê thế, chậm chạp, mệt mỏi, cũng giống như các cụ ta xưa kia thường thích vớ chiếc điếu cày rít một hơi, thế là đủ thấy vô cùng khoan khoái, còn hơn cả việc ngậm một điếu thuốc lá hút cả mươi phút chưa xong!
    Nếu trong cờ vây có câu "góc vàng, biên bạc, giữa rơm rác" thì trong cờ tướng, đối với một quân như Mã phải nói là "tâm vàng, biên bạc, góc rơm rác" bởi Mã càng nhảy ra giữa thì số nước đi có thể của nó càng tăng, càng đa dạng. Khác với cờ Vua, cờ Tướng ngay từ những nước đầu Mã dã có thể nhảy tới vùng trung tâm theo thế "bàn hà" hay theo thế trận "Pháo đầu Mã đội" quen thuộc, Mã có thể nhảy sang hỏi Pháo đầu đối phương nếu thấy con Pháo đầu này nguy hiểm, phải diệt ngay để giải toả tình thế lộ giữa. Chính vì vậy đến tàn cuộc, nếu trong Chaturanga hay cờ vua thì còn Mã là mặc nhiên hoà cờ thì trong cờ tướng còn một Mã là cầm chắc thắng lợi.
    Bây giờ ta nói đôi lời về "hà". Đứng về mặt ý nghĩa thì hà là biên giới thiên nhiên để phân định lãnh thổ của hai bên. Đó là một sự sáng tao độc đáo vì trên thế giới từng có khá nhiều loại cờ nhưng hầu như không có loại nào có "hà" là một dòng sông dài rộng vắt ngang qua bàn cờ. Người Trung Hoa gọi là "Sở hà Hán giới" theo một truyền thuyết lịch sử xưa về việc tranh thiên hạ giữa Hán Cao tổ và Hạng Vương. Hà không chỉ giúp tăng số lượng điểm đi quân trên bàn cờ, tăng sự cân bằng đối xứng (nhìn dọc 9 cột thì có cột Tướng làm trung tâm, còn nhìn ngang thì có "hà" làm trung tâm) mà còn là biên giới xác định điểm dừng hợp lý của Tượng đồng thời là ranh giới cho phép những quân Tốt lúc nào thì được tung hoành cả ngang lẫn dọc.
    Như thế xét tổng thể về mặt câu trúc thì cờ Tướng đã tiến một bước dài, tạo ra một tầm cao vượt bậc so với Chaturanga: người Trung Hoa dã xoá hẳn 64 ô đen trắng xen kẽ đơn điệu để làm một cuộc cách mạng toàn diện: xây thành đắp lũy, đào sông, mở hàng loạt lộ tuyến thông thương trên bàn cờ tạo dựng nên hai quốc gia đối xứng hoàn chỉnh. Họ kéo pháo vào trận địa: sắp xếp lại hàng ngũ lính tráng, bố trí lại tất cả các binh lực và hãy nhìn vào bàn cờ tướng bạn sẽ dễ dàng tưởng tượng ra núi sông, thành quách, quân đội vũ khí dàn thành vòng trong vòng ngoài cực kỳ nghiêm chỉnh và trật tự. Có quân xung trận, có quân giữ nhà, tiền hô hậu ủng. Vua có vị trí cao cả và hệ trọng đến sự sống còn của cả quốc gia, lính tráng ra trận đánh giặc là nghĩa vụ muôn đời của người lính, họ là những người dân cày chăm lo bổn phận đánh giặc giữ nước của mình, không màng tới chuyện được phong quan tước. Vả lại lính tráng là số đông đảo vô cùng, làm sao mà phong quan tiến chức cho họ được (Đến phần phân tích về cờ vua ta sẽ thấy việc phong cấp cho lính tráng ở cờ vua sẽ gây ra những chuyện bất cập và "lòng thòng" như thế nào trên bàn cờ).
    Qua bàn cờ tướng người Trung Hoa đã khéo léo tước đi những quan niệm ngoại lai để lồng vào đó vũ trụ quan, giáo lý cũng như nghệ thật quân sự mang đậm màu sắc phương Đông, màu sắc Trung Hoa. Thật vậy, người chơi cờ phải được coi tà người quân tử, đã chơi thì "hạ thủ bất hoàn", bên cầm quân đen (âm) thì theo quy ước "hắc giả tiên hành" được đi trước. Phương Đông còn gắn cờ tướng vào trong một bộ tứ nghệ thuật cao sang và tao nhã bậc nhất thiên hạ "Cầm kỳ thi hoạ" không tách rời nhau trong cả nghìn năm nay. Đó chẳng phải là công lao sáng tạo vĩ đại của một dân tộc có nền văn hóa nghệ thuật vào bậc nhất thế giới đó sao! Hãy xem hàng trăm triệu người, từ thế hệ này sang thế hệ khác say mê với cờ Tướng thì cũng đủ thấy rõ.


    Như vậy tất cả phải chăng cờ tướng đã hoàn hảo, không còn chỗ nào khiếm khuyết? Như đã nói trên, đối với những người nước ngoài thì một nhược điểm lớn của cờ tướng đã lộ rõ: hình dạng quân cờ khiến họ rất khó tiếp thu (hay chính người Trung Hoa đã từng không muốn cho ngoại bang chơi loại cờ của mình? chúng ta không còn lạ chính sách "bế quan tỏa cảng" hàng trăm năm của các triều đại Trung Quốc, cho mãi tới tận bây giờ những đề nghị cải biên quân cờ thành dạng hình khối vẫn chưa được người Trung Quốc chấp nhận, dù đang là thời mở cửa). Sự bảo thủ này khiến Hiệp hội cờ tướng có vỏn vẹn 25 nước tham gia trong cờ vua có tới 170. Còn trên bàn cờ tuy tất cả đã yên ổn và an bài như đã trình bày, nhưng rốt cuộc vẫn còn đó những khiếm khuyết gây ra sự thái quá của một vài quân cờ hay một vài tình huống mà người Trung Hoa đã phải có những bổ cứu, điều chỉnh để lấy lại sự cân bằng. Đó chính là những ngoại lệ mà người chơi cờ phải tự nhớ.
    Bạn có biết đó là những ngoại lệ nào không Thứ nhất là đối với quân Mã. Với đất rộng và có vô số trường để tung hoành, Mã sẽ phi nước đại trên khắp bàn cờ. Sự thái quá của Mã như thế sẽ làm cho việc tiêu diệt quân trở nên quá nhanh, công mạnh hơn thủ và nhất là Tướng sẽ bị uy hiếp nặng nề nếu hai Mã đối phương sang được trận địa bên này. Mã trong cờ vua sở dĩ không có luật cản bởi bàn cờ vua chật hẹp, các Tốt (cả thảy có tới 16 quân) móc xích nhau cản trở rất lớn nên việc tung hoành của Mã trong cờ vua so với cờ tướng là rất khó khăn. Còn Mã trong cờ Tướng nếu không có một ngoại lệ để giảm bớt đà thì tất cả sẽ bị cuốn theo tốc độ "phi" của Mã, làm cho các đòn đánh thâm hậu dễ bị "phá sản", vai trò giữa các quân bị mất cân đối. Và thế là quy ước cản Mã được ra đời. Khi luật cản Mã mới ra đời cũng từng làm không ít kỳ thủ bực mình vì bỗng dưng lại phải nhớ thế nào là "cản chân Mã", cản bên trái hay bên phải, lắm người bị nhầm lung tung thậm chí có khi Mã mình bị cản nhưng vẫn cử đi bừa. thế là bị đối phương chế diễu chơi "chưa sạch nước cản", cứ y như trẻ con thò lò mũi mà không biết chùi vậy! Tứ khi có luật cản Mã, cờ trở nên ôn hòa, sâu sắc và mưu mẹo phải cao hơn, nghệ thuật dùng quân để "cản Mã" cũng tinh vi, diệu nghệ hơn, khiến cho Mã dù đã "giao chân", dù "ngọa tào", hay tạo được thế "song Mã ẩm tuyền" cũng không dễ gì bắt được tướng đối phương nếu bất ngờ bị một quân khác chèn vào "chân".
    Những đòn Mã nhằm vào tướng như thế nếu ở cờ vua thì vua hết đường cựa nhưng ở cờ tướng thì hoàn toàn có thể lên Sĩ, phanh Tượng, rút Xe hoặc kéo Pháo từ trận địa xa xôi phía bên kia về để cứu nguy cho tướng nhờ phép cản Mã tài tình.
    Từ khi có luật cản Mã, một số nhà nghiên cứu ký thuyết cờ Tướng đã đi sâu nghiên cứu hiện tượng này và nhận ra nhiều điều thú vị ví dụ như làm sao chống lại thế "Mã giao chân", làm sao sử dụng 5 quân Tốt một cách hữu hiệu để chặn bước tiến của Mã. Từ luật cản Mã người ta đào sâu hơn nữa việc đánh giá nếu một bên còn Mã hay còn hai Mã ở tàn cuộc sẽ phải được đối phó như thế nào so với khi tàn cuộc không còn Mã mà chỉ còn Xe và Pháo.
    Nếu ở Pháo có một định lý mà không người chơi cờ nào không thuộc "cờ tàn Pháo hoàn" với vai trò hỗ trợ Pháo của Sĩ là vô cùng quan trọng thì đối với Mã ở cờ tàn là phải tích cực ào lên tấn công. Khi đó những nước chống đõ của đối phương phụ thuộc rất nhiều vào vị trí làm thế nào để cản được chân Mã hơn là làm thế nào để tiêu diệt được Mã, bởi bàn cờ lúc đó đã rất trống trải, Mã tha hồ tung hoành.
    Cũng là một trong những phương tiện hữu hiệu để giảm bới uy lực của Mã là các Tốt "huynh đệ". Cặp tốt "huynh đệ" (các Tốt dã qua sông đứng liền nhau) này vừa làm bình phong che chắn cho tướng (tránh để Tướng bị lộ mặt) đồng thời sẵn sàng hy sinh cả hai đế bắt cho được quân Mã nguy hiểm kia. Đó là những ví dụ mà những người chơi cờ tướng thông thạo đều phải nhớ "thuộc lòng" trong làng cờ gọi là "vào cục". Những người chơi cờ nào nắm lơ mơ những quy tắc này "dễ chết như bỡn". Chính vì thế có một số cao thủ chơi cặp Mã rất thần tình, khiến lúc nào cũng làm đối phương nơm nớp lo sợ. Đến nỗi có những trường hợp mới mở cờ đối phương liền quăng luôn đôi Pháo kết liễu ngay hai con Mã nguy hiểm kia. Tất nhiên các đổi như thế thì bên mất Pháo vẫn thiệt hại hơn nhiều. Nhưng đây là để nói uy lực của đôi Mã nhiều khi cũng ghê gớm, dù đã có luật "cản Mã" rồi.
    Ngoại lệ thứ nhì là đối với Tướng. Vì Tướng được chốt chặt trong cung, có tới hai vệ sĩ và hai Tượng kè kè canh gác cẩn mật. Khi lâm nguy tất cả sẵn sàng "xả thân cứu chúa" đó là chưa kể các quân khác thấy có "nội biến" ở "triều đình" thì đều cấp tốc quay về "hộ giá". Chính điều này làm cho địch quân dù có liều chết lăn xả vào thì cũng chưa chắc đã ăn thua. Như thế muốn thắng một ván cờ - tức bắt được Tướng - là rất khó khăn, đồng thời với kiểu phòng thủ "đổ bê tông" này thì cơ may hòa cờ là rất lớn. Nếu chơi cờ mà hòa liên miên thì còn ai muốn chơi nữa. Ván nào tướng của cả hai bên cũng "trơ như đá vững như đồng" thì còn thích thú nỗi gì. Tứ một thực tế đáng buồn như thế, luật "lộ mặt Tướng " lập tức được ban bố: một bên Tướng đã chiếm được một lộ rồi mà Tướng bên kia thò mặt ra lộ ấy là bị thua ngay lập tức, dù hai Tướng ở cách xa nhau muôn trùng. Thật là hay. Giải thích điều này như thế nào đây về "phép mầu" kỳ lạ này? Hay là mỗi tướng được coi như siêu nhân, có phép "chưởng" thẳng vào mặt nhau?
    Chính điều này làm cho sự việc trở nên rất khó giải thích bởi ở cả Chaturanga cũng như cờ vua đều không thể có được "quái chiêu" này. Làm sao mà ở khoảng xa như thế mà một ông tướng bỗng lăn quay ra chết chỉ vì muốn "dòm mặt" ông kia cơ chứ! Vả lại trên thực tế chiến trường thì hai ông tướng phải xáp trận trực tiếp với nhau như kiểu -Trương Phi đánh Mã Siêu mới có cơ hội cho ông này hạ sát ông kia chứ. Có người giải thích rằng quy định như thế là để tỏ lòng kính trọng nhau nên hai vị không được phép nhìn mặt nhau. Cách giải thích này quá gượng ép và buồn cười nên không được mấy ai chấp nhận. Ai lại vì một mục đích vớ vẩn như thế mà đặt ra một cái lệ "nghiêm trọng" tới mức ấy! Lại có người bảo rằng vì một bên là tướng bà còn bên kia là tướng ông, mà theo phép xưa "nam nữ thụ thụ bất thân" nên không được thông thống nhìn nhau mà bắt buộc phải có "ai đó" đứng ở giữa. Cách giải thích này cũng chẳng thuyết phục được mấy người mà chỉ làm cho lời giải thích thêm phần hài hước. Tướng ông, tướng bà là trong trò chơi "Tam cúc", hay trong lễ hội cờ người chứ trên bàn cờ có ai đặt ra đâu là tướng ông đâu là tướng bà hồi nào! Vả lại dù có thực là Tướng ông hay Tướng bà thì đã là địch thủ của nhau, luôn tìm cách hạ sát nhau để thôn tính cả quốc gia thì còn e thẹn cái nỗi gì!
    Thực ra đây chỉ là một quy định đơn thuần mang tính kỹ thuật nhằm cứu vãn cho sự ỳ ạch của cờ tướng với ý đồ ban đầu là nhằm giữ sao cho tướng "an toàn tuyệt đối". Nó cũng giản dị như trong bóng đá phải sinh ra quả phạt penalty hoặc cho bên thắng 3 điểm để bóng đá thiên về tấn công hơn, cứu vãn cho lối chơi "đổ bê tông" đã lỗi thời. Việc tướng chiếm lộ thông chính là việc phong luôn cho tướng vai trò kép "Xe và Tướng". Xe là quân cực mạnh như thế chiến thắng sẽ tới dễ dàng hơn. Nhưng vì phương Đông khác phương Tây, bên Tây thì người ta cứ nói huỵch toẹt ra rằng đó là quy ước kỹ thuật, còn phương Đông thì cứ thích lý giải một cách vừa "vòng vo Tam quốc" vừa "yểu điệu véo von"!
    Một hệ quả khác sẽ lập tức sẽ nảy sinh theo: Tướng bên này mặc nhiên chiếm luôn dược một phần ba diện tích cửu cung của đối phương, khiến "đất nương thân" của Tướng đối phương đột ngột bị thu hẹp đáng kể. Đó là chưa nói tới nếu tướng chiếm được lộ giữa thì ôi thôi, tướng của đối phương mất tới hai phần ba cung cấm của mình, nghĩa là chỉ còn vỏn vẹn có 3 điểm để di chuyển. Lúc đó một bên chỉ cần dùng một quân cũng có thể tóm gọn được Tướng của đối thủ dù rằng Tướng của đối thủ đang ở ngay trong cung cấm của mình. Trong cờ tướng khi tướng hết đường chạy là thua chứ không phải như trong cờ vua, khi vua hết đường chạy thì được hoà. Vì vậy tỷ số thắng thua ở cờ Tướng sau khi có ngoại lệ này đã tăng vọt, chấm dứt tình trạng hoà cờ trì trệ trước đây.
    Những điều chỉnh hợp lý như thế (theo thuyết "điều hòa âm dương" phương đông) đã mang lại sức sống rõ rệt cho cờ tướng. Sự bất biến và ổn định của cờ tướng trong gần một nghìn năm qua là một minh chứng hiển nhiên.
    Sau khi được định hình, vị trí cờ Tướng lớn mạnh tới mức ít ai ngờ tới. Bởi trước đó tới hơn 3000 năm Trung Quốc đã có cờ Vây, ngoài cờ Vây ra còn có biết bao thứ cờ dân gian được chơi ở từng vùng, mỗi loại đều có những điểm đặc sắc. Tuy nhiên khi cờ Tướng xuất hiện thì những loại cờ khác dần dần lu mờ, kể cả cờ Vây. Nên nhớ rằng đất nước Trung Hoa luôn luôn bị chia năm xẻ bảy, nào là Sở, Tề, Yên, Triệu, Việt, Ngô... việc tranh giành đất đai, thôn tính quyền lực, thâu tóm lẫn nhau liên miên không lúc nào dứt. Cờ tướng là hình ảnh thu nhỏ tiêu biểu cho chiến cuộc. Việc chém tướng, đuổi quân, bắn pháo, chặn xe là quá quen thuộc với hàng trăm triệu người Trung Hoa. Bàn cờ chính là diễn biến cuộc đời ở ngay trước mắt họ. Càng chơi người ta càng khám phá ra những bí mật hầu như vô cùng tận của cơ Tướng. Cả nghìn cả vạn ván không ván nào giống ván nào, chơi mãi vẫn không bao giờ chán, cờ là nguồn cảm hửng vô tận của hàng triệu con người.
    Nhưng có một điều khiến cho cờ Tướng ở châu Á nổi bật so với cờ vua và cờ Vây là người ta đã biến nó từ một môn đấu trí trở thành một thú chơi nghệ thuật, thậm chí còn cao hơn thế, gọi là "kỳ đạo". Đặc điểm rất phương Đông này không chỉ có ở cờ tướng. Ví dụ ở phương Tây thì chữ chỉ là chữ, nhưng với phương Đông thì đã thành Thư pháp, những bức "tranh chữ" tuyệt mỹ có nội dung và ý nghĩa đa dạng được trân trọng treo trong các toà đại sảnh, các thư phòng... nhiều khi còn hơn cả một bức danh họa. Cờ tướng đi vào văn thơ, vào âm nhạc, vào hội hoạ một cách tự nhiên. Như vậy, từ thế hệ này sang thế hệ khác, cờ tướng đã được trau chuốt thành một viên ngọc minh châu nghệ thuật độc đáo, gắn kết tài tình với những nghệ thuật bậc nhất thiên hạ, tạo nên bộ tứ "cầm kỳ thi hoạ". Cờ Tướng là như thế đấy!
    Tùng Lâm
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------
    Phần mềm cờ tướng bản quyền: Alpha Cat - Bugchess 2018 - Nade chess (Xqms)
    An Thien Tran - Phone: 0934 571 206 - Địa chỉ: 129/5 Đông Bắc, Tân Chánh Hiệp, Q12, Tp. HCM
    Fanpage: https://www.facebook.com/phanmemcotuong
    ---------------------------------------------------------------------------------------------------

  12. Các thành viên đã cảm ơn tonetone vì bài viết hữu ích này:

    kytoan (10-03-2014)

Thông tin về chủ đề này

Users Browsing this Thread

Có 1 người đang xem chủ đề. (0 thành viên và 1 khách)

Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •